Món ăn nào không thể thiếu trong mâm cúng Tết Hàn thực của người Việt?

Đặng Thu Thùy
Bài viết: 38

Vào dịp Tết Hàn thực mùng 3/3 (Âm lịch) hàng năm, mọi gia đình Việt lại tấp nập chuẩn bị mâm cúng đầy đủ, chuẩn phong tục truyền thống để tưởng nhớ đến ông bà, tổ tiên. Và có một món ăn không thể thiếu trong mâm cúng ngày Tết Hàn thực của người Việt.

Theo những ghi chép về phong tục người Việt, Tết Hàn thực được dịch theo nghĩa chữ Hán thì "Hàn" là lạnh, "thực" là ăn, "Tết Hàn thực" là Tết ăn đồ lạnh. Lễ tết này có nguồn gốc từ Trung Quốc theo một câu chuyện ly kỳ truyền tụng nhiều đời. Và từ sự giao lưu văn hóa nên vào ngày 3/3 âm lịch người Việt cũng tổ chức lễ tết này, tuy nhiên, ở mỗi nước lại có những đặc trưng riêng trong mâm cỗ cúng.

Theo đó, mâm lễ cúng ngày Tết Hàn thực gồm: bánh trôi, bánh chay, hương, hoa và trầu cau.

Món bánh trôi, bánh chay trong mâm cũng Tết Hàn thực. Ảnh sưu tầm

Bánh trôi, bánh chay

Đây là lễ vật không thể thiếu trong mâm cỗ cúng tết Hàn thực 3/3. Số lượng bánh trôi, bánh chay trong mâm cúng nên là 5 hoặc 3 bát.

Nhưng vì sao lại là 3 hoặc 5 bát bánh trôi, bánh chay? Lý do là bởi ông cha ta quan niệm số lẻ là số tâm linh. Về mặt phong thủy, số lẻ tượng trưng cho may mắn (dương), còn số chẵn tượng trưng cho điềm xui (âm).

Vì thế, người xưa thường dâng 3 bát hoặc 5 bát bánh trôi, bánh chay lên ban thờ nhà mình như thể hiện mong muốn cầu xin gặp được nhiều may mắn.

Bánh trôi được làm bằng bột nếp nhào nặn với nước, có nhân bằng đường. Đường làm nhân bánh trôi ngon nhất là đường phên Dương Liễu, Cát Quê.

Bánh chay cũng làm bằng bột nếp nhào nặn với nước và cũng có nhân, nhưng nhân bằng đậu xanh nấu chín. Đỗ để làm nhân bánh cũng phải là giống đỗ tiêu, hạt nhỏ, thơm.

Bánh chay được đựng trong bát, chan thêm một chút chè đường quấy với bột đao hay bột sắn dây ướp hoa bưởi.

Bánh trôi, bánh chay chính kết tinh của văn hóa, bản sắc của người Việt, thể hiện rõ nhất nền văn minh lúa nước lâu đời của dân tộc Việt Nam.

Bắt nguồn từ tích truyện “bọc trăm trứng của mẹ Âu Cơ”, bánh trôi tượng trưng cho 50 quả trứng nở ra thành 50 người con lên rừng theo mẹ. Bánh chay tượng trưng cho 50 quả trứng nở ra thành 50 người con theo cha xuống biển. Chính vì thế, bánh trôi, bánh chay của người Việt cũng không giống với người dân Trung Quốc mà mang trong mình đặc sắc riêng của nền ẩm thực Việt Nam.

Ngoài ra, những đĩa bánh trôi, bánh chay tuy nhỏ nhưng tượng trưng cho những thức ăn nguội. Đó là sản vật từ mùa lúa bội thu dâng lên ông bà tổ tiên cũng như một lời cầu mong mưa thuận gió hòa.

Bên cạnh đó, việc nhiều người trong gia đình cùng quây quần sum tụ để cùng nhau nhào bột, nặn bánh cũng thể hiện tinh thần đoàn kết, đùm bọc lẫn nhau của dân tộc Việt ta.

Hương, hoa tươi, trầu cau

Trong lễ cúng dù to hay nhỏ, người Việt đều không thể thiếu nén hương, hoa tươi và trầu cau để trên ban thờ. Do vậy, vào ngày tết Hàn thực, mâm cúng cũng sẽ không thể thiếu những thứ này.

Ly nước sạch

Mỗi lần thắp hương gia tiên, người nhà đều không quên thay một ly nước sạch trên bàn thờ. Dịp tết Hàn thực cũng cần phải có một ly nước sạch. Nước là thể hiện cho tâm của gia chủ.

Mâm ngũ quả

Tùy từng mùa, gia chủ chọn 5 quả có màu sắc khác nhau như màu xanh, đỏ, vàng, tím... để đại diện cho ngũ hành, dâng cúng tổ tiên thể hiện lòng hiếu thảo và ước mong những điều tốt lành.